Պատմություն

Մեսրոպ Մաշտոցը և Հայոց այբուբենի գտույթը

Մեսրոպ Մաշտոցի պատմության առաքելությունը-Հայաստանում քրիսոնեությունը պետական կրոն հռչակվելուց հետո Աստվածաքունչը ընթերցում էին Ասորերեն և Հունարեն, և եկեղեցական արարողությունների ժամանակ ժողովուրդը գրեթե ոչ մի բան չեր հասկանում:Հենց այդ ժամանակ Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց հայ գրերը Վերշապուհ արքայի և Սահակ Պարթև կաթողիկոսի հովանավորությամբ:

Մեսրոպ Մաշտոցի սկզբնական գործունեությունը-

Մեսրոպ Մաշտոցը ծնվել է 361 թ. Տարոն գավառի Հացեկած գյուղում:

Կրթություն ստանալով Գավառում նա մեկնում է Վաղարշապատ, և անցնում զինվորական ծառայության: Մաշտոցը փայլուն տիրապետելով մայրենի լեզվին, հունարենին,ասորերենին միաժամանակ աշխատում է Արքունիքի դպիրների խմբում: Մաշտոցը գնում է Գողթան գավառ, և զբաղվում քրիստոնեական քարոզչությամբ: Նամտածում է Աստվածաշնչի հայերեն գրավոր թարգմանության շուրջ, բայց դրա համար անհրաժեշտ էր Հայկական գիր գործածել:

Հայ գրերի գյուտը- Մեսրոպ մաշտոցը Գողթան Գավառից վերադառնում է Վաղարշապատ:

Գումարվում է եկեղեցական ժողով: Որոշվում է հայ ազգի համար նշանագրեր գտնել:

Վռամշապուհը նույնպես պետական անհրաժեշտություն համարելով այդ գործը, և խնդիրն շուտափույտ լուծում տալու համար առաջարկում է Մեսրոպ մաշտոցին և Սահակ Պարթևին:

Հայաստան են բերվում հայկական նշանագրեր, սակայն հայոց լեզվի կատարյալ հնչյունային համակարգի համար հնարավոր չի լինում դրանք գործածել:Վռամշապուհի կարգադրությամբ Մաշտոցը նշանագրեր ստեղծելու նպատակով մի խումբ աշակերտներով մեկնում է Ամիդ, Եղեսիա, և Սամոսադ քաղաքներ:

Նա աշակերտների մի խմբին նախատեսել էր Ասորական իսկ մյուսին հունական դպրության համար: Երկար մաքրումներից հետո նրան հաջողվում է Եղեսիայում ավարտին հասցնել իր գործը և 405 թ. ստեղծել հայոց այբուբենը:

Գրերի գյուտի պատմական նշանակությունը-Հայ մշակույթի պահպանման և հետագա զարգացման կարևոր նշանակություն ունեցավ հայերեն նշանագրերի գյուտը

Դպրոցը և թարգմանչական գոծը- Մեսրոպ Մաշտոցը և Սահակ Պարևը կրթական աշխատանք ծավալեցին՝ մայրենի լեզվով դպրոցներ հիմնելով նախ Մեծ Հայքի կենտրոնական նահանգում՝ Այրարատում: Վաղարշապատում հիմնվեց առաջին վարդապետարանը ՝ բարձրագույն դպրոցը, որտեղ պատրաստվում էին վարդապետներ՝ ուսուցիչներ:Մաշտոցը դպրոցները հիմնել էր Արցախում, Սյունիքում, և այլ վայրերում:

Այսպիսով մաշտոցը հոգեվոր իմաստով վերամիավորում է Հայաստանը:

2-3 ոսկեդարյան գրականությունը

Պատմագրություն- V դարում ստեղծվեց և մեծ վերելք ապրեցհայ պատմագրությունը:Հայ դասական պատմագրության հիմնասյունը Մովսես Խորենացու <<Հայոց Պատմությունն>> է:Այն ընդգրկում է հայ ժողովրդի պտմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև 440 թ.:

Խորենացու երկը բաղկացած է երեք գրքից: Առաջին գրքում շարադրված է հայոց նախնի Հայկ նահապետից մինչև Ք. ա. VIդ. Հայոց մեծերի հերոսությունների պատմությունը: Երկրորդ գրքում մեր նախնիների միջին պատմության շարադրանքն ամփոփպած է Ք. ա. VI դ. Վերջին քառորդից մինչև  IVդ. Առաջին քառորդին ընկնող պատմությունը: Երրորդ գիրքը կոչվում է մեր հայրենի պատմության ավարտը:

Պատմահայրը գրել է նաև <<Աշխարհացույց>>, որը  VII դարում շաունակել է Անանիա Շիրակացին:

Փիլիսոփայություն-Դեռևս  IVդ. Համաշխարհային ասպարեզում փիլիսոփայական մտքի ներկայացուցիչ էր ճարտասան:

V դարում Հայաստանում փիլիսոփայության ասպարեզում հանդես եկան Եզնիկ Կողբացին և Դավիթ Անհաղթը:Եզնկի Կողբացին իր Աղանդների Հերքումը երկրում քրիստոնեական հավատքը պաշտպանել է հակադիր ուսմունքներից :

Հայ մեծագույն փիլիսոփա Դավիթ Անհաղթն իր <<Իմաստասիրության Սահմանումներ>>  երկորւմ մեծ տեղ է հատկացրել բնության ճանաչմանը: Նա կատարել է գիտությունների դասակարգում ՝ ըստ բնագիտության, թվաբանության և աստավածաբանության:

Բնական գիտություններ- Հայ մեծ գիտնական, մաթեմատիկոս, տիեզերագետ, աշխարհագետ Անանիա Շիրակացին կաևոր դեր է հատկացրել երկրի ուսումնասիրությանը, որը նոր մակարդակի բարձացրեց աստղագիոտությունը: Շիրակացին հիմնավորել է երկրի և տիեզերական գնդաձևության գաղափարը : Նա կգրել է կենդանակերպի Ծիր Կաթինի և Խեցգետնի համաստեղությունների մասին:Շիրակացու կազմած թվաբանույթունը աշխարհի հնագույն դասագիրքն է:

Իրավունք և եկեղեցական կանոնական գրականություն-IV դարից աշխարհիկ իրավունքի կողքին Հայաստանում զարգացավ եկեղեցական իրավունքը: Կարևոր էին Գրիգոր Լուսավորչի , Սահակ Պարթևի, և մյուս սուրբ հայերի հաստատած կանոններն, ու հայ եկեղեցու ժողովրդում ընթունված կանոնները:

Հայոց կաթողիկոս Հովան Գ Օձնեցին կազմել է համաշխարհային պատմության մեջ կանոնական իրավունքի վերաբերյալ առաջին ժողովածուն <<Կանոնագիր Հայոց>>-ը:

Ճարտարապետությունը և արվեստը

Ճարտարապետություն-Հնագույն ժամանակներից հայտնի հայ ազգային ճարտարապետությունը վաղ միջնադարում ռանձնանում է նոր որակներով:

Ստեղծվեցին եկեղեցաշինության գլուխգործոցներ, որոնք իրենց տեղն ունեն համաշխարհային շինարարական արվեստի գանճարանում:

Վաղ միջնադարում կառուցապատման աշխատանքներ կատարվեցին Դվինում, Կարինում, Մանազկերտում:Զարգացում Ապրեց ամրոցաշիոնթյունը:

Վաղմիջնադարյան եկեղեցիներից էին  Ս. Էջմիածնի Մայր տաճարը , Ավանի, Մրենի, Ս. Հռիփսիմե. Ս. Գայանե եկեղեցիները, Զվարդնոցի տաճարը:

Քանդակագործություն- Ճարտարապետության հետ սերտորեն կապված է քանդակագործությունը:

Քանդակագործության մեջ նոր երևույթ էր խաչքար:Խաչքարի ստեղծման հիմքում կենանց ծառը խորհրդանշող կոթողներ կանգնեցնելու վաղեմի ավանդույթն էր:Քաչքարը արտահայտում է Քրիստոսի փրկագործությունը:

Արվեստի մյուս ճյուղերը-IV-VII դդ. Կառուցված եկեղեցիները զարդարում էին խճանկարներով և որմանկարներով Ս. Էջմիածին , Տեկոր, Զվարդնոց, Արուճ:

Ձեռագիր գրքերը մանրանկարներով զարդարելու արվեստը հայ մատենագրության մեջ զարդարել է աղ միջնադարից և հետագայում մեծ վերելք ապրել:

Հարցեր առաջադրանքներ

1.Պատմել Մեսրոպ Մաշտոցի , նրա աշակերտների գործունեության մասին /գտնել հայ գրողներից ովքեր ստեղծագործություններ ունեն նվիրված Մեսրոպ Մաշտոցին/

Հայաստան են բերվում հայկական նշանագրեր, սակայն հայոց լեզվի կատարյալ հնչյունային համակարգի համար հնարավոր չի լինում դրանք գործածել:Վռամշապուհի կարգադրությամբ Մաշտոցը նշանագրեր ստեղծելու նպատակով մի խումբ աշակերտներով մեկնում է Ամիդ, Եղեսիա, և Սամոսադ քաղաքներ:

Նա աշակերտների մի խմբին նախատեսել էր Ասորական իսկ մյուսին հունական դպրության համար: Երկար մաքրումներից հետո նրան հաջողվում է Եղեսիայում ավարտին հասցնել իր գործը և 405 թ. ստեղծել հայոց այբուբենը:

Մեսրոպ մաշտոցի մասին ստեղծագործություն գրած հայ գրողներ- Խաչիկ Դաշտենց,Հովհանես Շիրազ,Տիգրան Պողոսյան,Սողոմոն Տարոնցի և այլն:

2.Համեմատել դպրոցների դերը , կարևորությունը 5-րդ դարում և արդի շրջանում :

 

3.Համեմատել 5-9-րդ դարերում հայտ պատմիչների թողած ժառանգության բովանդակությունը:

4.Համեմատել Անանիա Շիրակացու և Հովհան Գ Օձնեցու կյանքը, գործերը:

5.Գտնել արդի ժամանակաշրջանում 5-9-րդ դարերի հայկական մշակոիյթը ներկայացնող անհատների անուներով ինչ վայրեր, փողոցներ, կենտրոններ…….կան/ Նկարներով ներկայացնել, պատմել, դրանց մասին/:

Մեսրոպ Մաշտոցի Պողոտա

Անանիա Շիրակացու անվան դպրոց

6.Պատմել «Խաչքար» երևույթի մասին:

 

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s